“โคชคุยคุ้ยคิด” นำเสนอหลักการสอนที่ลื่นไหลไปกับการสนทนาตั้งคำถาม จับความคิด ตีความ สนทนากลับ ไหลลื่นไปอย่างมีเป้าหมาย ให้ผู้เรียน 

“ซาโตริ” ถึงเป้าหมายอย่างไม่รู้ตัว เทคนิค Dialogic Teaching (สอนเสวนา) เป็นทักษะ meta-cognition ของครู ที่เมื่อทำเป็นแล้วจะสนุกปนท้าทายของผู้สอน และสนุกปนแปลกใจของผู้เรียน ทั้งคู่สนุกเพราะเพลิน ท้าทายครู เพราะต้องสนทนา “ต้อนความคิด”

ให้ผู้เรียนอยู่ในเส้นทางความรู้ไปจนถึงเป้าหมายแปลกใจของผู้เรียนเพราะ “ซาโตริ” ไม่รู้ตัว 

การเรียนโครงงานเป็นการเรียนรู้จากประสบการณ์ (Experiential Learning) ที่เป็นโอกาสให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะพึงปรารถนา หากครูที่ทำหน้าที่โคช 

“การเรียนรู้” ได้ถูกต้อง ครูโครงงานจึงต้องมีทักษะ “อภิปัญญา” หยั่งรู้ความคิดตนเองและความคิดศิษย์ จนสามารถเปลี่ยนการสอนมาเป็นการโคชแบบสนทนา 

โครงการเพาะพันธุ์ปัญญา มีประสบการณ์พัฒนาครูโครงงานมากว่า 20 ปี ในช่วงการระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19) 

ผู้เขียนและทีมงานเพาะพันธุ์ปัญญาอะคาเดมี โดยการสนับสนุนของ บมจ. ธนาคารกสิกรไทยเปิดโปรแกรมพัฒนาครูโครงงานผ่านระบบกลุ่มไลน์ โดยโยนปัญหาการทำโครงงานให้ช่วยกันแสดงความคิดเห็น หลังจากนั้นเปิดห้องย่อยให้ผู้สนใจเรียนรู้จากการ “ขยี้” ความคิดเห็นต่อครั้งละ 2-3 ชั่วโมง ซึ่งเป็นช่วงที่มี cognitive load สูงมาก ทำให้ถูกจริตครูเพียงประมาณ 10 คนเท่านั้น ส่วนมากเป็นคนเดิม ๆ

บทความชุดนี้คัดเลือกมาจากห้องเรียนต่าง ๆ ที่ครูและทีมงาน เพาะพันธุ์ปัญญาอะคาเดมีสนทนา (โดยการพิมพ์) ในช่วงการ “ขยี้” โจทย์

ในห้องกลุ่มไลน์ และเพื่อไม่ให้ยาวเกินไป จึงได้เอาส่วนที่ไม่เกี่ยวข้องออก (ส่วนมากคือที่พูดทักทาย นอกเรื่อง) มีส่วนขัดเกลาภาษาและเสริมข้อมูลเล็กน้อยเพื่อความเข้าใจของผู้อ่านที่ไม่อยู่ในเหตุการณ์ ส่วนชื่อครูที่ใช้ ไม่ใช่ชื่อจริงแต่ครูมีตัวตนจริง

 ในห้องเรียนแห่งการเติบโต เด็ก ๆ กำลังรอคอยให้ครูเป็นทั้งผู้สอน ผู้รับฟัง ที่ปรึกษา และผู้แก้ปัญหาให้กับพวกเขา แต่ในขณะเดียวกัน เราก็อาจลืมไปว่าครูเองก็เป็นมนุษย์คนหนึ่งที่กำลังแบกรับความกดดันไม่ต่างจากใคร

        ในตอนหนึ่งของซีรีส์ Teach You a Lesson ซีรีส์เกาหลีไฟแรงที่นำเสนออีกแง่มุมของการศึกษาได้อย่างน่าสนใจ ได้ฉายภาพของครูที่เริ่มสูญเสียพลังในการทำหน้าที่ให้เราเห็น ไม่ใช่เพราะเขาไม่รักเด็ก หรือไม่อยากสอน แต่เพราะภาระที่ถาโถมเข้ามาจากทุกทิศทาง ทั้งงานเอกสาร ความคาดหวังของผู้ปกครอง ปัญหาพฤติกรรมของนักเรียน และระบบที่เรียกร้องให้ครูรับผิดชอบทุกอย่าง

        คำว่า “ครูหมดไฟ” อาจฟังดูเป็นปัญหาส่วนบุคคล แต่แท้จริงแล้วมันสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของการศึกษาอย่างชัดเจน เมื่อครูต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับงานที่ไม่ใช่การสอน เวลาสำหรับการออกแบบการเรียนรู้ การดูแลนักเรียน หรือแม้แต่การพักผ่อนกลับค่อย ๆ หายไป สถานการณ์เช่นนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในเกาหลีใต้ หากมองกลับมาที่ประเทศไทย เราก็พบเสียงสะท้อนคล้ายกันจากครูจำนวนมากที่ต้องรับภาระงานนอกห้องเรียนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนหลายคนรู้สึกว่าตนเองไม่ได้เป็น “ครู” อย่างที่เคยฝันไว้ และสิ่งที่น่าสนใจคือ ตอนนี้ไม่ได้พยายามหาคนผิดเพียงคนเดียว ไม่มีตัวร้ายที่ชัดเจน ไม่มีผู้กระทำเพียงฝ่ายเดียว แต่ทุกคนล้วนเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่กดทับกันเป็นทอด ๆ ผู้ปกครองคาดหวังผลลัพธ์ โรงเรียนคาดหวังผลงาน หน่วยงานคาดหวังตัวชี้วัด และสุดท้ายความคาดหวังทั้งหมดก็อาจจะมาหยุดอยู่ที่ครูผู้ที่ใกล้ชิดเด็กที่สุด

        บางครั้งสังคมมักตั้งคำถามว่า “ครูดูแลเด็กดีพอหรือยัง” แต่เราอาจจะต้องถามอีกคำถามหนึ่งเหมือนกันว่า “แล้วใครกำลังดูแลครูอยู่บ้าง”

        ในซีรีส์เรื่องนี้ หน่วยงานสำคัญที่จะไม่พูดถึงไม่ได้เลยคือ “สำนักงานคุ้มครองสิทธิครู” ที่มีหน้าที่ดูแลความเป็นไปของคุณครู รวมถึงปฏิบัติการลับต่าง ๆ ทั้งภายใต้และนอกเหนืออำนาจรัฐ หลายคนอาจรู้สึกว่า “ถ้ามีหน่วยงานแบบนี้จริงก็คงดี” เพราะในเรื่อง ครูที่ถูกคุกคามจากนักเรียน ถูกกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์ หรือถูกกดดันจากผู้ปกครอง จะมีคนเข้ามารับฟัง ช่วยเหลือ และดำเนินการอย่างจริงจัง

       แต่ในความเป็นจริง สำนักงานคุ้มครองสิทธิครูที่ทำงานด้วยรูปแบบหรือบทบาทแนวทางเหมือนในซีรีส์ 100% อาจยังไม่มีอยู่จริง แต่อย่างไรก็ตามเชื่อว่าหลายประเทศต่างพยายามขับเคลื่อนและให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่พยายามจะทำให้แนวคิดนี้เป็นไปไม่ได้ผ่านการจัดตั้ง ศูนย์พิทักษ์สิทธิและเสรีภาพ กระทรวงศึกษาธิการ  เป็นที่น่าสนใจว่าการขับเคลื่อนศูนย์นี้จะช่วยพิทักษ์ระบบการศึกษาของไทยให้มีคุณภาพได้มากยิ่งขึ้นอย่างไร 

        ปัจจุบัน เรามีกลไกคุ้มครองสิทธิเด็ก มีสายด่วน มีศูนย์รับเรื่องร้องเรียน และมีหน่วยงานที่ตรวจสอบการละเมิดสิทธิของนักเรียน แต่เมื่อพูดถึงครู หลายครั้งสิทธิของพวกเขากลับถูกมองว่าเป็นเรื่องที่ต้องจัดการกันเองภายในโรงเรียน ครูที่ถูกคุกคาม ถูกใส่ร้าย ถูกใช้ความรุนแรง หรือเผชิญการโจมตีบนโลกออนไลน์ มักต้องต่อสู้เพียงลำพัง

       น่าสนใจว่า นโยบายของกระทรวงศึกษาธิการในช่วงหลัง ไม่ได้มองเรื่องนี้ในฐานะ “การคุ้มครองครู” หรือ “การคุ้มครองเด็ก” แยกออกจากกัน แต่ใช้แนวคิด Safe School หรือโรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัย ที่ทุกฝ่ายควรได้รับความคุ้มครองอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าจะเป็นผู้เรียน ครู หรือบุคลากรทางการศึกษา เพราะเมื่อความสัมพันธ์ในโรงเรียนเต็มไปด้วยความหวาดระแวง ความรุนแรง หรือการละเมิดสิทธิ ไม่ว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ได้รับผลกระทบ สุดท้ายผู้ที่สูญเสียมากที่สุดก็คือการเรียนรู้ของเด็กเอง 

         คำถามคือ เราควรมีหน่วยงานที่คอยปกป้องครูไหม หลายคนคงให้คำตอบว่า “ควรมี” แต่ไม่ใช่หน่วยงานที่มีอำนาจลงโทษเด็กแบบในซีรีส์ สิ่งที่สังคมอาจต้องการจริง ๆ คือหน่วยงานอิสระที่ทำหน้าที่รับเรื่องร้องเรียน ให้คำปรึกษาทางกฎหมาย สนับสนุนด้านสุขภาพจิต และเป็นคนกลางในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างครู นักเรียน และผู้ปกครอง ขณะเดียวกัน การมีหน่วยงานเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากไม่มีระบบการทำงานที่เชื่อมโยงผู้เชี่ยวชาญหลายด้าน ทั้งนักกฎหมาย นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และหน่วยงานด้านสวัสดิภาพเด็ก เพราะหลายปัญหาในโรงเรียนไม่ได้เป็นเพียงข้อพิพาททางวินัย แต่เกี่ยวข้องกับสุขภาพจิต ความสัมพันธ์ในครอบครัว ความปลอดภัย และสิทธิของทุกฝ่าย การคุ้มครองครูจึงไม่ควรหมายถึงการปกป้องคนคนหนึ่ง แต่คือการสร้างระบบที่ช่วยให้ทุกคนได้รับความเป็นธรรมตั้งแต่ต้นทาง 

“เมื่อระบบปกติไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ครูจึงถูกปล่อยให้อยู่ลำพัง 

ผู้ปกครองก็ไม่เชื่อโรงเรียน นักเรียนก็ไม่เชื่อครู

สุดท้ายสังคมจึงต้องสร้าง หน่วยงานพิเศษ”

สิ่งที่น่าติดตามต่อจากนี้ จึงไม่ใช่เพียงว่าศูนย์พิทักษ์สิทธิและเสรีภาพจะรับเรื่องร้องเรียนได้มากน้อยเพียงใด แต่คือการทำให้กลไกดังกล่าว สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และสังคม ว่าความขัดแย้งในโรงเรียนจะได้รับการจัดการอย่างเป็นธรรม โปร่งใส และคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของทุกฝ่าย หากทำได้สำเร็จ “โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัย” ก็จะไม่ใช่เพียงคำขวัญเชิงนโยบาย แต่จะกลายเป็นวัฒนธรรมใหม่ของระบบการศึกษาไทย 

         ซีรีส์เรื่อง Teach You a Lesson อาจไม่ได้ชวนให้เราสร้างหน่วยงานแบบในซีรีส์ขึ้นมาจริง ๆ แต่กำลังชวนให้คิดว่า ในระบบการศึกษาที่เราพูดถึงสิทธิของผู้เรียนอย่างกว้างขวาง เราอาจต้องหันกลับมาถามด้วยว่า สิทธิและการคุ้มครองครูได้รับความสำคัญมากเพียงพอแล้วหรือยัง เพราะครูเองก็เป็นผู้ที่อยู่เบื้องหลังการเติบโตของเด็กทุกคน