เรียนรู้ด้วยตนเองได้ทุกที่ แค่มี ‘กล่องดำ’

เครื่องมือการเรียนรู้จาก TSQP ที่ช่วยฝึกให้เด็กเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง และช่วยเชื่อมสัมพันธ์ครอบครัวให้อบอุ่น
‘กล่องดำ’ ชุดการเรียนรู้ด้วยตัวเองช่วยให้การศึกษาไม่หยุดชะงัก
“เด็ก ๆ ที่ได้ทดลองเรียนรู้ด้วยตัวเองจากกล่องดำ เขาตีโจทย์ได้ มีพื้นฐานการเข้าถึงความรู้ที่พัฒนาขึ้น สามารถต่อยอดไปได้ไกลกว่าบทเรียนที่ชุดการเรียนรู้บรรจุไว้”

บรรจบ เทตะรัตน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านอ้อตลิ่งชัน ต.สระขุด อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์  กล่าว

ในสถานการณ์ที่นักเรียนไม่สามารถไปโรงเรียน หรือเรียนรู้นอกสถานที่ได้ แถมการเรียนออนไลน์ยังมีอุปสรรคหลายอย่าง 

โรงเรียนจะแก้ปัญหานี้อย่างไร?

การระบาดของโคโรนาไวรัสในประเทศไทยตั้งแต่ช่วงต้นปี 2563 ทำให้หลายหน่วยงานการศึกษาหันมาสนใจอุปกรณ์หรือนวัตกรรมต่าง ๆ ที่จะทำให้เด็กสามารถเรียนรู้ด้วยตัวเองได้เมื่อครูกับนักเรียนต้องอยู่ไกลกัน เช่นเดียวกันกับโครงการพัฒนาครูและโรงเรียนเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง (TSQP)  ในความดูแลของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)​ ทีมบุคลากรของโครงการนี้ก็ต้องการคิดค้นอุปกรณ์ที่จะทำให้เด็กเรียนรู้ด้วยตนเองได้ โดยที่มี “ครอบครัว” เป็นผู้ดูแล การเรียนรู้จะได้ต่อเนื่องและเป็นระบบ

กล่องดำ ใส่ความรู้คู่ความสนุก

กระบวนการแรกของทีมบุคลากรโครงการ TSQP ในการสร้างชุดการเรียนรู้ด้วยตนเอง (Self Directed Learning) คือการตีโจทย์ของอุปกรณ์การเรียนรู้ผ่านข้อมูลของนักเรียนในโครงการ TSQP จนได้โจทย์สำคัญคือ “ต้องตอบโจทย์การเรียนรู้พื้นฐานได้” และ “ต้องเป็นสิ่งที่เด็กทุกคนสามารถใช้ได้โดยไม่ต้องมีรายจ่ายของครอบครัวเพิ่มขึ้นมา”

หลังจากผ่านการออกแบบเครื่องมือ และปรับเครื่องมือให้เข้ากับเนื้อหาของนักเรียนแต่ละระดับชั้น ก็ได้ออกมาเป็น ‘กล่องดำ’ หรือ Black Box เครื่องมือเสริมทักษะพื้นฐานการเรียนรู้ที่ครอบคลุม 4 กลุ่มสาระวิชาหลัก ที่ใช้แนวคิด Active Learning หรือ การเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ ส่งมอบโอกาสทางการศึกษาไปให้ถึงมือเด็ก ๆ ในพื้นที่ห่างไกลด้วยเครื่องมือที่ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีออนไลน์เป็นหลัก สามารถเรียนรู้ได้ที่บ้านร่วมกับครอบครัว

บทเรียนที่เรียนรู้ได้ในทุกพื้นที่ผ่านเรื่องราวใกล้ตัว

แม้ชื่อของ ‘กล่องดำ’จะดูลึกลับ แต่สิ่งที่มาในกล่องดำ เหมาะกับเด็กทุกคน

เมื่อเด็ก ๆ และผู้ปกครองเปิดกล่องดำออกมา จะพบเอกสารอธิบายหัวข้อการเรียนรู้สำหรับนักเรียนประถมศึกษา ที่ทีมโค้ช TSQP และครูทั่วประเทศได้ร่วมกันออกแบบ ทีมออกแบบเน้นให้เด็กเรียนรู้ผ่าน ‘เรื่องราว’ และ ‘สิ่งแวดล้อม’ รอบตัว และจะเจออุปกรณ์ที่ทีมโค้ชและครูจัดไว้ให้ตามหัวข้อการเรียนรู้ เช่น เมล็ดพันธุ์พืช กระถาง เครื่องมือ สำหรับหัวข้อการเรียนรู้ที่เป็นงานประดิษฐ์ หรืออาจเป็นสิ่งของจำเป็นในวิชาวิทยาศาสตร์ เช่น กระดาษลิตมัส แว่นขยาย สำหรับหัวข้อการเรียนรู้ของนักทดลองรุ่นเยาว์

กล่องดำแต่ละกล่องจะเป็นกิจกรรมเฉพาะ เช่น กิจกรรม ‘ฉันคือใคร’ ที่น้อง ๆ จะต้องสืบค้นความเป็นมาของตนผ่านการสื่อสารกับคนในครอบครัว หรือ ‘สวนผักแสนสนุก’ ที่เด็ก ๆ จะได้ทดลองทำสวนผักเล็ก ๆ ในบ้าน ซึ่งเป็นการปูพื้นฐานของการสร้างแหล่งอาหารในบริเวณบ้าน เพื่อรับมือกับช่วงเวลาที่เกิดวิกฤตที่ไม่สามารถสั่งซื้ออาหารจากนอกบ้านได้

กล่องดำ เพิ่มขีดจำกัดของการเรียนรู้

จากการสำรวจผลการเรียนของนักเรียนที่ใช้ ‘กล่องดำ’ พบว่า กล่องนี้สามารถพัฒนาทักษะการเรียนรู้ด้วยตัวเองของเด็กในโรงเรียนต้นแบบโครงการ TSQP ได้ถึง 80%

บรรจบ เทตะรัตน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านอ้อตลิ่งชัน ต.สระขุด อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์ หนึ่งในโรงเรียนเครือข่ายโครงการ TSQP ระบุว่า หลังจากที่ทางโรงเรียนได้รับกล่องดำในช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน 2563 และได้มอบให้นักเรียนในชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 และ 6 นำไปใช้เรียนด้วยตนเอง เด็ก ๆ ต่างให้ความสนใจและมีพัฒนาการด้านการเรียนรู้ด้วยตัวเองเพิ่มขึ้น วัดผลได้จากการที่นักเรียนบูรณาการบทเรียนวิชาต่าง ๆ ร่วมกันได้ และสร้างชิ้นงานด้วยความเข้าใจ  อธิบายสิ่งที่ตนเองสร้างขึ้นมากับครูที่ทำหน้าที่โค้ชได้

“จากเนื้อหาหลัก ๆ ในหัวข้อฉันคือใคร สวนผักแสนสนุก และสมุนไพรใกล้ตัว เราได้เห็นเด็กเล่าเรื่องราวความเป็นมาของตนเอง ทำสวนผักที่บ้าน และเขียนเรียงความเป็นภาษาอังกฤษได้ดีขึ้น มีชิ้นงานมาส่งครู ซึ่งเรามองว่าร้อยละแปดสิบของเด็กที่นำไปใช้สามารถเข้าถึงบทเรียนและใช้อุปกรณ์จากกล่องดำได้อย่างคุ้มค่า”

ผอ.บรรจบกล่าว

เชื่อมสัมพันธ์นักเรียน ครู และผู้ปกครอง

ผอ.บรรจบ กล่าวต่อไปว่า ทางโรงเรียนได้มีการดูแลติดตามผลของการเรียนรู้ผ่านกล่องดำ และจัดตั้งกลุ่มไลน์ เพื่อให้เด็ก ๆ ได้สื่อสารแลกเปลี่ยนความรู้ เล่าถึงชิ้นงานของตนให้ครูและเพื่อนฟัง และยังเป็นช่องทางที่ครูและโค้ชจาก TSQP สามารถช่วยจัดตารางการเรียนรู้หรือให้คำแนะนำในแต่ละบทเรียนได้อีกด้วย

สำหรับการเรียนรู้ผ่านกล่องดำ ผู้ปกครองถือว่ามีบทบาทสำคัญในฐานะผู้ช่วยครูเพราะจะต้องให้คำแนะนำและเรียนรู้ไปด้วยกันกับเด็ก ๆ ซึ่งไม่เพียงเป็นการดึงผู้ปกครองเข้ามามีส่วนร่วมกับบทเรียน แต่กล่องนี้ยังช่วยพัฒนาความสัมพันธ์ในครอบครัวให้เกิดความใกล้ชิดกันมากขึ้นในอีกทางหนึ่งง

“แม้ยังเป็นเพียงช่วงเวลาเริ่มต้น แต่สิ่งที่ครูและทีมโค้ชได้เห็นคือ เด็ก ๆ มีทักษะการสื่อสารที่ดีขึ้น สามารถอธิบายชิ้นงานและความคิดสร้างสรรค์ในการต่อยอดจากเนื้อหาบทเรียน รวมถึงทักษะด้านอื่นในชีวิตประจำวันที่เพิ่มพูนขึ้น อย่างการช่วยงานบ้าน รดน้ำต้นไม้ ทำสวนครัว ที่เรามองว่ากล่องดำทำให้เกิดความกระตือรือร้นในตัวเด็ก ๆ ทำให้เขาจะอยากหยิบจับนำมาประยุกต์ใช้ในพื้นที่บ้านของตัวเอง หรือการปลูกพืชผักที่ช่วยจุดประกายความคิดเรื่องการสร้างแหล่งอาหารทางเลือก เพื่อรับมือกับสถานการณ์ COVID-19 ที่ยังดำเนินต่อไป”

จุดเริ่มต้นพัฒนาการเรียนรู้ด้วยตนเองระยะยาว

ชิ้นงานที่เด็ก ๆ สร้างสรรค์ออกมา ช่วยฉายภาพความสำเร็จเบื้องต้นของกล่องดำในภาพรวม ทั้งนี้ในฐานะผู้บริหารสถานศึกษามองว่าหากเด็ก ได้มีเวลาทำความเข้าใจเพิ่มขึ้น สม่ำเสมอ และได้รับการเสริมความรู้ที่ต่อยอดจากเนื้อหาที่มีอยู่ ก็จะช่วยให้การเรียนรู้เดินต่อไปได้ แม้ในช่วงปิดโรงเรียนจากผลกระทบของ COVID-19

“ตอนนี้เราบอกได้ว่าเด็ก ๆ ที่ได้ทดลองเรียนรู้ด้วยตัวเองจากกล่องดำ เขาตีโจทย์ได้ มีพื้นฐานการเข้าถึงความรู้ที่พัฒนาขึ้น สามารถต่อยอดไปได้ไกลกว่าบทเรียนที่ชุดการเรียนรู้บรรจุไว้ ซึ่งงานหลายชิ้นที่เราได้รับได้แสดงถึงการออกแบบสร้างสรรค์ที่เกินกว่าวัยของเขา เรามองว่าหากภาวะการปิดเรียนยังต้องทำต่อไป กล่องดำจะช่วยให้การพัฒนาทักษะการเรียนรู้ด้วยตัวเองและความคิดสร้างสรรค์ผ่านการดัดแปลงจากบริบทรอบ ๆ ตัวของเขาพัฒนาไปได้อีกมาก แต่ที่สำคัญคือต้องมีการแนะนำและติดตามผลโดยครูและโค้ช เพื่อการเรียนรู้เป็นลำดับขั้น ช่วยกำหนดกรอบสาระวิชาที่เหมาะสม และช่วยนำทางให้เกิดการบูรณาการเรื่องราวใกล้ตัวให้เข้ามาสู่บทเรียนได้”

ทีมงานโครงการ TSQP และบุคลากรจากโรงเรียนตัวอย่าง เห็นความเป็นไปได้ที่จะพัฒนาเครื่องมือเพื่อการเรียนรู้ด้วยตนเองให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น สามารถใช้ได้ในระยะยาวขึ้น ผลที่ได้จากการใช้กล่องดำในปีที่ผ่านมาถือเป็นสัญญาณที่ดีสำหรับ TSQP และกสศ. ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษานอกห้องเรียนให้ดีขึ้น และลดความเหลื่อมล้ำได้จริงในอนาคต 

 184 

Writer

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Most Popular

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

ยอมรับทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • เปิดใช้งานตลอด

บันทึกการตั้งค่า